[ Efrasiyap Gemalmaz’ın Sayfası]  [ Özgeçmiş ]   [ Yayınlar]  [ Dilbilimi]

=====================================================

Bu yazıyı, ilgilenenlerin efras@ttnet.net.tr ‘ye gönderdikleri eleştiri ve önerileri dikkate alarak düzeltmelerle, eklemelerle ve dip notlarıyla geliştirmekteyim. Katkısı olan herkese sonsuz teşekkürler...

* * *

=============================================

ÖGRENME ve UYGULAMA DİLLERİ

İhtiyaçlar, amaçların; amaçlar, araçların anasıdır.

Bütün canlılar vy canlı sayılabilecek varlıklar (makinalar), ancak, dışardan alabildikleri gerekli ve yeterli enerji ve bilgiyi, kendileri için öngörülen amaçları dogrultusunda, dogru bir şekilde kullanabildikleri sürece canlılıklarını (zamana baglı bir faaliyette bulunmalarını) sürdürebilirler. Aldıgı enerji ve bilgiyi, bazı iç ve dış sebeplerle, yanlış bir şekilde kullanmakta aşırı davrandıgı için, öngörülen amaçlarından sapan canlılarla; gerekli ve yeterli enerji ve / vy bilgiyi, her hangi bir sebeple alamadıgı için yeni amaçlara yönelemeyen canlılar, canlılıklarını yitirmeye başlar ve bir süre sonra da ölürler[1]. Diger bir ifadeyle, diyebiliriz ki, canlı bir varlıgın en belirgin özelliklerinden biri, canlı olarak kaldıgı sürece, ihtiyaçlarını karşılamak için ulaşmak zorunda oldugunu hissettigi ve ulaşmaya çalıştıgı sonu gelmez amaçlarının varlıgıdır. Özetle, ihtiyaçlar amaçları dogurur; amaçlara ulaşmak içinse dogru ve uygun araçlar gerekir. Canlı bir varlıgın ilk araçları bedeni ve bedenini oluşturan organlarıdır. İnsan, ayrıca, bedeni ve bedenini oluşturan organları dışında, yaşadıgı ortamdaki diger canlı ve cansız varlıkları da, bilinçli bir şekilde, araç olarak kullanmayı beceren; yeni yeni amaçlara yönelen ve bu amaçlarına ulaşmak için, gerektikçe yeni yeni araçlar üreten ve / vy edinen bir varlıktır. Bu açıdan bakıldıgında, insanların kullandıkları dilleri de, her şeyden önce birer araçtır: Başta, insanın, kendisini dayanışmaya mecbur hissettigi hemcinsleri olmak üzere, bir şekilde başka canlıları ya da canlı sayılabilecek varlıkları da amaçları dogrultusunda kullanmasını saglayan birer iletişim (haberleşme) aracıdır. O halde, insanın, etkin bir hayat sürdürebilmesi için, edindigi bütün diger araçlar gibi, dilleri de, keyfi degil, amaçlarına uygun bir şekilde edinmesi ve yeri geldiginde gerektigi gibi kullanması gerekir.

Saglıklı her insanın, bu dünyaya, araç edinme ve kullanma yetisiyle geldigini biliyoruz. Bu yeti sayesinde, insan, daha çocukluk evresindeyken, önce, çok kere içinde dogdugu ya da yaşadıgı cemiyetin kullandıgı araçları tanımaya ve bu arada dilini de, yakın çevresinden, sınama‑yanılma yöntemiyle ögrenmeye başlar. Bu tanıma ve ögrenme işi, şartlar elverdigi ölçüde, gördügü egitim ve ögretimin de katkılarıyla, bu yetisini bir şekilde yitirmedigi sürece, onun hemen bütün hayatı boyunca sürüp gider. İnsanın yakın çevresinden ögrendigi ilk dile “ana dili ( first / native / mother tongue / language)” vy “aile dili (family language)” ya da “yakın çevre dili (environment language)” denir. Dil, insanın, etkin bir hayat sürdürmesinin en gerekli araçlarından biridir. Bu sebeple, insan, ana dili ya da aile dili de dahil, edindigi her dili vy dilleri amaçlarına ulaşabilmekte kullanmak için edinir. Çocuk önce, beslenme, korunma, eglenme gibi en somut ihtiyaçlarının dogurdugu en yalın amaçlarına ulaşmak için, dilden yararlanmayı ögrenir. Zamanla, ihtiyaçları, bazı amaçlarının, somuttan soyuta dogru da gelişmesine yol açar. Artık o, sadece beslenen, korunan, eglenen sıradan bir canlı degil; algılayan, düşünen, yorumlayan, iyi egitildiginde paylaşan, hakkıyla seven, özleyen; kötü egitildiginde, sömüren, nefret eden, düşman olan, kin tutan yetişkin bir birey olur. Başlangıcta ana dili ya da aile dili olarak yakın çevresinden ögrenmege başladıgı dil, sonradan egitimi sırasında edindigi yerli ve varsa yabancı diller, adeta, degişik durumlarda, degişik şekillerde kullandıgı, az çok birbirinden farklı dillere dönüşür. Bazen, okul arkadaşıyla konuştugu dili annesi, matematik hocasıyla konuştugu dili babası, İngilizce[2] hocasıyla konuştugu dili Fransalıca (Fransızca) bildigine inandıgı ablası, yabancı arkadaşıyla konuştugu dili yerli arkadaşı anlamaz olur.[3]

Özveri ve hoşgörü ile desteklenen ortak amaçlar; insanları; dost, çekirdek aileler, aileler, akrabalar, hısımlar, aşiretler, ümmetler, cemaatler, cemiyetler, hemşehri dernekleri, dayanışma birlikleri, kulüp yandaşları, meslek örgütleri, siyasi partiler, kendilerine şu vy bu diyen / denilen ırklar, kavimler, halklar, uluslar (milletler), ulus toplulukları haline getirebildigi gibi; farklı amaçlar da, hoşgörünün yitimiyle bütün bu birliktelikleri darmadagın ederek, onları, birbirine katlanamaz, birbirine düşman farklı toplum ve bireyler haline getirebilir. İnsanlar, aralarındaki yakınlık ve özellikle ortak amaçlara yönelik dayanışma arttıkça, birbirlerini anlamaya gayret eder, birbirlerinin dillerini şartlar elverdigi ölçüde ögrenirler; böylece dilleri de birbirlerine yaklaşır; giderek birbirlerini daha kolay ve daha iyi bir şekilde anlar hale gelirler. Ve yine insanlar, farklı, hatta iyi hesaplanmamış çıkarlarının birbiriyle çelişir duruma getirdigi amaçları yüzünden, aralarındaki dostlukları, kırgınlıklara, düşmanlıklara dönüştürüp birbirlerinden uzaklaştıkça, birbirlerini anlamaya çalışmak bir yana, muhatap almak bile istemezler; böylece dilleri de birbirlerinden uzaklaşır; giderek birbirlerini daha zor ve kötü bir şekilde anlar, hatta hiç anlayamaz hale gelebilirler. Ne yazık ki, bu yaklaşma ve uzaklaşmalar insanlıgın kaderi olarak görülür. Sık sık, önce, şu vy bu topluluktaki, insan oldugunu unutan, hatta insan oldugunu hiç hatırlamayan, insan olma dışında kimlikler edinen zorba bireylerin güçlenip, toplumları az çok dışa kapatmaları, birleştiriyorum diye bölmeleri yüzünden, bir gün, bütün insanlıgın kullanabilecegi tek bir evrensel dilin olabilecegini düşünmek bile bugün için muhaldir.

Bir dil; kendisini kullanan en geniş toplum kesiminin ortak diliyle (language)[4] söz konusu toplumu oluşturan tek tek bireylerin kullandıgı bu dilin özelleştirilmiş şekilleri olan bireysel diller (idiolect)[5] arasında, sınırları ancak yapay ve görece olarak çizilebilen çok sayıda lehçe, agız (dialect, idiom, ...), argo, jargon … gibi adlarla belirtilen dallara ayrılabilir.

Ortak, fizyolojik, psikolojik ve bir ölçüde sosyolojik özellikleriyle tanımlanan insan türü, her konuda oldugu gibi, dil üretme ve edinme konusunda da ortak özelliklere sahiptir. İnsanlar az çok farklılaşarak çogalıp dallandıkça, dillerini de az çok farklılaştırarak çogaltıp dallandırırlar: Var sayılan bir evrensel dil, artzamanlı (diachronic) olarak, anadillere; anadiller, dillere; diller, lehçe ve agızlara; lehçe ve agızlar, bireysel dillere bölünür gider. Toplumlar teşkilatlandıkça, ayrıca, eşzamanlı (synchronic) olarak, toplum kesimlerine ya da cografyaya göre adlandırılan, ana dili, aile dili ya da yakın çevre dili, kavim dili, din dili, ibadet dili, cemaat dili, meslek dili, halk dili, ulus dili ya da ulusal dil, uyruk dili (devlet dili ya da resmi dil), ölçünlü (standard) dil, yöre dili, ülke dili gibi birbiriyle az çok ilişkili dil kümelerinin oluştugu da görülür.

Ana dilinde ya da aile dilinde egitim-ögretim:

İster istemez, çok kere, ilk ve en temel egitim ve ögrenimimizi ana dilimizde (ing. mother tongue / frn. langue maternelle) ya da diger bir ifadeyle aile dilimizde (ing. family tongue / frn. langue de famille) / yakın çevre dilimizde (ing. environment tongue / frn. langue d’environnement) alırız. Bu dille, yakın çevremizdekilerle ilişkilerimizi düzenlemeyi ögreniriz. Bu dilin, bazı özel mektuplar, kayıtlar ve özel yazılı vasiyetlerdeki kırıntıları dışındaki hemen bütün kaynakları sözlü ve çok sınırlıdır. Bu dille yakın çevremizin dışına çıkmakta zorluk çekeriz. Bu dili yakın çevremiz dışında kullanmaya kalktıgımızda, hoşgörü ile karşılansak bile, çok kere anlaşılmadıgımızı, yadırgandıgımızı, bazen gülünç duruma düştügümüzü de hissederiz.

Toplumlardaki, aileler, aşiretler, kavimler gibi katmanların dillerinin ortak yanlarının bir araya getirilmesiyle halk dilleri, ulus dilleri ya da ulusal diller oluşturulur. Bu dillere yüklenen kültürler, ayrıca, edebiyat ürünleriyle de zenginleştirildikçe, bu diller birer kültür dili olarak önem kazanabilirler. Bu dillerden yararlanarak sözü edilen toplum katmanlarına, bu dilleri kullanan halklara ulaşabiliriz. Bu toplumlara hizmet vereceklerin, bu toplumlarla mal ve hizmet alış verişinde bulunacakların, bu dilleri bilmelerinin başarılarını önemli ölçüde artıracagı da bir gerçektir.

Uyruk dili; alışılmış adıyla: Devlet dili ya da Resmi dil:

Bu dünyaya bir bebek (insan yavrusu) olarak geliriz. şartlar elverirse büyür erişkin insan olur; yaşar; zamanı gelince de ölürüz. Hiçbirimiz, bu dünyaya gelişimizde araç olan anamızı, babamızı; kardeşimizi ... , içine dogdugumuz toplumu, dogdugumuz zamanı, yeri seçme hakkına sahip degiliz; olamayız da. Bu demektir ki, falanın kızı, filanın oglu, kardeşi ... olmamız, bu yolla Türk, Kürt, Laz, Gürcü, Arnavut, Norman (Normand), Bask (Basque), Breton, Fransalı, İngiltereli, Rusyalı, Suudi Arabistanlı ... olmamız; İstanbul’da, Ankara’da, Erzurum’da, Kars’ta, Malatya’da, Roma’da, Paris’te, Los Angeles’ta ... dogmuş olmamız, bu anlamda Erzurumlu, Karslı, Malatyalı, Romalı, Parisli, Los Angeleslı olmamız; hatta dogdugumuzda bize verilen ad bile bizim kendi özgür seçimimizle degildir, olmamıştır da. Dolayısıyla, bu tür özelliklerle belirlenen kimliklerimiz, birilerinin bize yakıştırdıgı, ya da hiçbir özveride bulunmadan kendimize yakıştırdıgımız yüzeysel kimliklerdir. Bu kimlikleri benimsiyorsak bunlara duygusal degerler yükleyebiliriz. Bunda şaşılacak bir durum da yoktur. Ancak, akıl penceresinden dikkatli bir şekilde baktıgımızda, bu kimliklerin, gerçekte, insanı ne yücelttigini ne de alçalttıgını görürüz. Ve yine, düşünebilme ve karar verebilme yetimizle bunların tümünü vy bir kısmını benimseriz ya da reddedebiliriz. Dogrusu, gerçek kimligimizi, ne tür insan oldugumuzu, becerebildigimiz ölçüde kendi seçimlerimizle belirleriz. Şartları degerlendirerek, kendi özgür seçimimizle oluşturdugumuz çevremizle, arkadaşlarımızla, dayanışma içinde olacagımız ya da uzak duracagımız bireyler ya da toplumlarla olan ilişkilerimizle yolumuzu çizer; seçimlerimizi yapmakta yararlandıgımız bireysel kültürümüzün bize kazandırdıgı gerçek kimligimizi oluşturur; kişiligimizle örtüştügü ölçüde kendi seçtigimiz aileden, kendi seçtigimiz cemaatten, kendi seçtigimiz ulustan, kendi seçtigimiz ülkenin halkından olabilirsek oluruz.

Sözün özü: Gerçek bir kimlik ve kişilik edinip onunla yaşayabilmemiz, kaynagını bireysel kültürümüzden alan bir gönül işidir. Düşünürken degişiriz. Bu yüzden, bu bazen anlık bir seçimle sonuçlandırdıgımız bir gönül işi de olabilir. Ancak bir dili edinip onu geregince kullanabilmemiz zaman isteyen ve bazen bir ömür boyu süren oldukça zahmetli bir akıl işi, bir ögrenme ve uygulama işidir. Belirtmeye çalıştıgımız gibi, kimligimizi ve özellikle kişiligimizi yenilemek hemen her an elimizdedir. Ögrendiklerimizi ve özellikle yaşadıklarımızı unutmaksa –zihinsel bir felakete ugramadıgımız sürece– az çok zaman ister ve “unuttum” demekle bir şeyi unutmuş olamayız.

İnsanların, dayanışma içinde, birlikte yaşadıkları ortamlarda, bireysel kültürlerin ortak özellikleri toplumsal kültürleri oluşturur. Belli bir adla anılan bir toplum, her şeyden önce bir kültür birligidir. Ortak toplumsal kültürler bireylerin ortak amaçlara yönelmelerini kolaylaştırır. Ortak amaçlar, giderek, haberleşme aracı olarak az çok farklı dilleri kullanan halkların bir araya gelmesine (/ getirilmesine) zemin hazırlayarak [yeni] ulusların oluşmasını da saglar. Demek ki, ulusu ulus yapan araçların başında belli bir zaman içerisinde oluşmuş (/ oluşturulmuş) kültür birligi gelir. Özellikle belirtmeliyim ki, kültür birliginin [yan] ürünlerinden biri olan dil birligi, ulus olmanın degil; belki ulus olarak kalabilmenin en son şartlarından sadece biri olabilir. Çok kere, aynı dili kullanan bireylerin ve / vy toplumların birbirlerine olan düşmanlıklarının, farklı dilleri kullanan bireylerin ve / vy toplumların birbirlerine olan düşmanlıklarından daha yıkıcı sonuçlar dogurmuş oldugu görülür. Çogunuzun bildigi gibi, aynı dille küfürleşen, sonra da dönüp birbirleriyle yumruklaşan, birbirlerine silah çeken magandalarla ilgili haberler kitle iletişim araçlarının gündeminden hiç düşmez. Tarihin, aynı dili kullanan siyasi partilerin, parti çıkarları, yandaş çıkarları ya da bireysel çıkarlar için, ulusu kamplara bölerek, bir ülkeyi, en zalim yabancı işgal güçlerinin sürükleyebilecegi kötülüklerden kat-be-kat beter kötülüklere sürüklediginin örnekleriyle dolu oldugunu da hemen herkes bilir. En ucuz, en kolay kötülük, yalancılık, sahtekarlık dille yapılır... Görülüyor ki, dil, kültürü, ulusu oluşturan bireyler arasında bir ölçüde taşıyabilir. Ancak, yurttaşlık bilinciyle yogrulmuş milli birlik olmadıkça, kültürü yaşatmaya, ulusun kendine verdigi adla markaladıgı bir dilin bile gücü yetmez. Ulus, yeter ki ulus olsun, mecbur kalırsa, ya da dilerse, kendisini ulus yapan kültürünü, az çok farklı başka dillere de yükleyerek gelecegine taşıyabilir. Hatta bu yolla onu bir ölçüde evrenselleştirebilmenin kapısını bile açmış olabilir.

Kullandıgı dilden adını alan bir toplum var mıdır; bilmiyorum. Ülkelerin, adlarını, çoklukla üzerlerinde yaşayan halkların çogunlugunu oluşturanların adlarından almaları gibi (–Türk+iye (< ital. ‘Turchia’ < ‘Turc[o]+(h)ia’) = Türk ülkesi: Türklerin çogunlukta oldugu ülke; Türklerin ülkesi, Türk yurdu; Türkeli, vbg.–), dogal diller de, çoklukla adlarını kendilerini kullanan halkların çogunlugunun adlarından alır (–Bir kavim dili olarak Türk+çe = Türke göre [dil], Türke yakışır [dil]; Türk dili: Türklerin, kendilerine Türk diyenlerin / denilenlerin kullandıgı dil; Türklerin dili–).

Bir yere yerleştigini kabul eden kimse, kendini ne sayarsa saysın, önce o yerli olmayı kabullenmiş sayılır. Düşünün: Bir Hollandalı, Türkiye Cumhuriyeti uyruguna geçip Türkiye’nin bir iline yerleştigi zaman “Türkiyeli bir Hollandalı” olmaz mı?... Ana dilimiz, birinci dilimiz[6] ne olursa olsun, hayatımızı sürdürmek için zorunlu ya da gönüllü olarak seçtigimiz yerde, ülkede çogunlugun tanıdıgı bir dili bilmemiz, hem de çok iyi bilmemiz kendi yararımızadır. Kendimizden örnek verirsek: Türkiye’yi yurt olarak benimsemiş, kendi varlıgını Türkiye’nin varlıgına baglamış, kendi gelecegini Türkiye’nin gelecegine adamış olanlara “Türkiyeli” diyorum. Elbette, Türkiyelilerin tümünün, Türk soylu olması[7], Türk olması, yani kendilerine Türk demesi / denilmesi de gerekmez. Almanyalı bir Türk, Almanyalı bir Türkiyeli, Fransalı bir Türk, Fransalı bir Türkiyeli, İngiltereli bir Türk, İngiltereli bir Türkiyeli, Bulgaristanlı bir Türk, Bulgaristanlı bir Türkiyeli, İranlı bir Türk, İranlı bir Türkiyeli, Kıbrıslı bir Türk, Kıbrıslı bir Türkiyeli, İranlı bir Arap, Iraklı bir Kürt olabilecegi gibi; Türkiyeli bir Alman, Türkiyeli bir Almanyalı, Türkiyeli bir Fransalı (Fransız), Türkiyeli bir İngiltereli (İngiliz), Türkiyeli bir Bulgar, Türkiyeli bir Bulgaristanlı, Türkiyeli bir Fars, Türkiyeli bir Iranlı, Türkiyeli bir Amerikalı ve pek tabii Türkiyeli bir Türk[8] de olabilir. Ancak başta Türkiyeliler olmak üzere Türkiye’de hayatlarını sürdürenlerin Türkiyelice’yi (Ölçünlü Türkiyeli[9] Türkçesi’ni) iyi bilmeleri kendi yararlarınadır.

 Belli bir zaman ve mekanda devlet sahibi olan bir ulus (nation), uyrugu (frn. ressortissant / ing. national / osm. tebaa) oldugu devletinden, kendisini oluşturan bireylerin çogunlugunun tanıdıgı bir vy bazen birkaç dili, uyruk dili; alışılmış adıyla: devlet dili ya da resmi dil olarak tanımasını isteyebilir. Söz konusu devlet de, kendisinin tanımı içinde yer alacak olan bu dil vy dilleri, uyruk dili (resmi dil) olarak tanıdıgını kendisini tanımlayan sözlü vy yazılı yasanın içine koyarak ulusuna ve diger ilgililere duyurur. Böylece, devlet var oldugu sürece, demokratik bir anlayışla, çogunlugun tanıdıgı uyruk dili vy dillerini, ulusu oluşturan bireylerin bildigi ya da bilmek zorunda oldugu da var sayılmış olur. Bu uyruk dili vy dilleri, öncelikle devlet işlerinin görülmesinde ve devletle yurttaşlar arasındaki ilişkilerin düzenlenmesinde kullanılır. Devletin egitim ve ögretim kurumlarında sadece uyruk dili vy dilleriyle (alışılmış adıyla: resmi dil vy dillerle) egitim ve ögretim yapılabilir; devletin yayım organlarında sadece uyruk dili vy dilleriyle (alışılmış adıyla: resmi dil vy dillerle) ulusa hitap edilebilir. Devlet, görevi geregi, iş verecegi memurlarından, öncelikle uyruk dili (resmi dil) olan –(Fransa’da oldugu gibi)– devlet dilini vy –(İsviçre’de oldugu gibi)– devlet dillerinden en az birini bilmelerini ister. Bu belki de devlet olarak kalabilmenin ilk şartıdır.

Demokratik davranışların geçerli oldugu bir ülkede, devlet, bireylerin farklı kültürel davranışlarıyla, bireysel inanç ve özlemleriyle ilgilenmedigi gibi, bireylerin ve özel kuruluşların özel ilişkilerinde kullandıkları dillere de karışmaz. Özel egitim ve ögretim kurumları, sivil toplum kuruluşları, uyruk dili (resmi dil) de dahil diledikleri yerli ya da yabancı dil ve / vy lehçelerde, hatta ögrenci – diger bir ifadeyle, müşteri – bulabiliyorlarsa, yapay, uydurma dillerde bile, ancak ve ancak yasalara uymak şartıyla egitim ve ögretim yapabilirler. Bu anlayışla özel yayım organlarına da, yasalara uymaları şartıyla, kullanacakları dil konusunda sınırlamalar getirilemez.

Ölçünlü (standard) dil:

Günümüzde, özellikle, başta hukuk olmak üzere hemen bütün bilim dalları, neyin ne anlama geldigini kesin bir şekilde belirleyen dillere ihtiyaç duyarlar. Bu durum, hayatımızın her alanında ihtiyaç duydugumuz ölçünlü (standard) olma kavramını, dillerde de aramamızı zorunlu kılar. Ölçünlü diller, çok kere, bir ülke halkının bütünü tarafından tanındıgı var sayılan resmi dil vy dillerin degişik bilim konularını da ifade edecek bir şekilde geliştirilmesiyle elde edilir. Ölçünlü diller, diger kullandıgımız ölçünlü eşyalar gibi, oldukça geniş halk kesimlerine hitabedecek şekilde oluşturulur. Bu sebeple bu dillerde oluşturulan yayınların alıcıları, özellikle ölçünsüz (standard dışı) diller olan yerel agızlarla oluşturulan yayınların alıcılarına göre sayıca karşılaştırılamayacak kadar çok olur.

Güzel oldukları için degil de ihtiyaçlarımızı karşıladıkları için bir şapkayı, bir diş fırçasını, bir arabayı, bir bilgisayarı, ... kullanmayı sevebildigimiz gibi bir dili de kullanmayı sevebiliriz. Bir dili kullanmayı seviyorsanız, “onu seviyorum” demek yetmez. Kendisiyle sanat eserleri de üretilen dilin kendisi de, bütün zorlamalara ragmen bir sanat eseri olmamıştır; olması da dogasında öngörülmemiştir. Unutmayalım; günümüzde bir dilin güzelligi, çirkinligi degil, işlevselligi önemlidir. Bir dil bir başka dile göre ancak işlevselligiyle üstün olabilir. Nice albenisine aldanıp edindigimiz aletlerin, makinelerin daha ilk kullanmada bozulup elimizde kaldıgını anımsayalım; bir huzursuzluk kaplar içimizi... Evet, emegimize yanmamamız için işlevselligi yüksek olan dilleri edinelim. Edindigimiz bir dilin, bir alet, bir makine gibi, sürekli işlevselligini güçlendirmemiz; onu sürekli güncelleştirmemiz, yeni yeni iletişim ihtiyaçlarını karşılayacak bir duruma hazır halde bulundurmamız; özellikle onun ölçünlülügünü (standardını) yükseltmemiz gerekir. Yoksa, çok saglam da olsa, müzelik olur, demode olur; dünün, bugün işlevini yitirmiş nice nice alet ve adavat takımlarından bir farkı kalmaz.

Konuşma dili olmaktan çok, yazı dili olarak geliştirilen ölçünlü dillerde, güncel bilgilerle yüklü kaynaklar yanında, zamanla, bunların birikimiyle, toplumların tarih ve kültürlerini gelecege taşıyan kaynaklar: arşivler, kitaplıklar da oluşturulur. Bu güncel ve tarihi bilgilerle yüklü kaynakların, dogruluk, önem ve büyüklükleri, başka toplumların bazı bireylerinin de dikkatini çekebilir ve bu ölçünlü dilleri bu bireyler, bazı amaçlarını gerçekleştirebilmek için bir araç: ikinci bir dil (yabancı dil) olarak ögrenme ihtiyacı duyabilirler.

Ögrenme dili vy ögrenme ortamının dili:

Bir bilgiyi edinmenin iki yolu vardır: birincisi, sınama-yanılma yolu; digeri de, konu ile ilgili yazılı vy sözlü kaynaklardan yararlanma yoludur. Birinci yol, bir dil bilmeyi pek gerektirmez; birilerinin yaptıklarını dikkate alıp benzer şekilde davranmak oldukça işe yarar. Çobanlarının önderliginde, meydan mitinglerine katılan, ellerinde bayrak ve pankartlarla, anlamlarını pek bilmedikleri sloganları savurarak yürüyen koyun sürüsü görünümündeki kalabalıkların davranışları, bu durumun en göze çarpan örnegidir. … İkinci yol, söz konusu kaynaklardan en az birinin dilini bilmeyi gerektirir. Yazılı kaynaklardan yararlanan, bilimsel toplantılara katılan, konuyla uzaktan, yakından ilgili konuşmacıların ve özellikle izleyicilerin davranışları da bu durumun örnegi olabilir. İşte bu dile vy dillere “ögrenme dili” diyoruz; egitim ve ögretimde kullanılan dil. Bilgilerimizin büyük bölümünü ögrenme dillerini kullanarak ediniriz. Konuya ve koşullara göre, ögrenme dilleri, çok kere, ana dilimizden, birinci dilimizden, az çok ya da büsbütün farklı[10], özellikle ölçünlü dillerden biri vy birkaçı olabilir. Bir konuda, gerekli ve yeterli bilgi sahibi olmak istiyorsak, önce o konu için gerekli olan ögrenme dilini vy dillerini ögrenmemiz gerekir.

Uygulama dili vy uygulama ortamının dili:

Sınama-yanılma ya da ögrenme dili aracılıgıyla edinilen bilgileri etkin bir şekilde kullanmak, ya da başkalarıyla paylaşmak için kullanılan dile, “uygulama dili” diyoruz. Uygulama dilleri de, bulunulan çevreye, ya da çalışma koşullarına baglı olarak yine ana dilimizden, birinci dilimizden az çok farklı diller olabilir.

Başarılı olabilmek için, yabancı bir dilde ögrenim görmüş olan birisi, kendi ülkesinde çalışıyorsa, kendi ülkesinde en yaygın olarak kullanılan dili; kendi ülkesinde kullanılan dilde ögrenim görmüş olan birisi de, yabancı bir ülkede çalışıyorsa, o ülkede en yaygın olarak kullanılan dili bilmek ve kullanmak zorundadır.

Şunu da dikkate almak gerekir: ögrenme dilleri, ister istemez, uygulama dillerini etkiler. İnsan dogası geregi, bir şeyi, önce hangi dilde ögrenmişse, o şeyi, önce o dilde hatırlar ve o dilde düşünür.[11] Bu yüzden, ögrenme dilinden uygulama diline çeviri yapmak kaçınılmaz olur. Bu çeviri sırasında, çok kere anlaşılabilirlik sınırlarını zorlayan kasıtlı ve özel bir gayret gösterilmedikçe, uygulama dilinde karşılıgı olmayan kavramların, ögrenme dilindeki karşılıkları az çok biçim degiştirerek uygulama diline geçer. Bu durumu anlamak için, Türkçe’nin özellikle Türkiyeli Türkçesinin, geleneksel adıyla “kelime hazinesi”’nde karşılaştıgımız alıntı kelimelerin tarihine bir göz atmamız yetişir…

Sonuç:

Her ‘amaca ulaşma’ bir ‘başarı’dır. Elbet de ki, acıkmış bir koyunun, karnını doyurmak istemesi, onun amacıdır. Bir şeyler bulup yiyerek karnını doyurması da amacına ulaşması yani başarısıdır; – kendisini bu amacına ulaştıran aracın bir çoban oldugunu bilmese de –. Gelişmiş toplumlarda, dil, “başarı” dedigimiz ‘amaçlara ulaşma’nın en önemli araçlarından biridir. Deneyimlerimizi, düşüncelerimizi, duygularımızı, anılarımızı dille ifade eder, dille kayıt altına alır; bilgi ve becerilerimizin en önemli kısmını dili kullanarak geliştiririz. Folklorik bir hayat sürdürmemiz için ana dilimizden, aile dilimizden, yakın çevre dilimizden fazlası gerekmez. Ana dilimizin, aile dilimizin bize ancak köyümüzün ya da sokagımızın, çok çok şehrimizin sınırları içerisinde yeterli olabileceginin bilincinde olmalıyız. Daha evrensel bir hayat sürdürmek ve geniş kitlelerle ilişkilerimizi geliştirmek istiyorsak, imkanlarımız elverdigi ölçüde, önce ufkumuzu en fazla genişletebilecek, ilgi alanımızın gerektirdigi, bir ya da birkaç ‘ögrenme dili’ edinmeli ve bu dil vy dillerle amaçlarımıza uygun iyi bir ögrenim görmeliyiz. Ögrenim sürecimizin, okul bitirmekle bitmedigini; iş hayatımızı da içeren ömrümüz boyunca sürüp gidecegini aklımızdan hiçbir zaman çıkarmamalıyız. Ögrenirken, sık sık, ögrendiklerimizi ne zaman, nasıl, nerede, kimlerle paylaşacagımızın ve kimlere uygulayacagımızın muhasebesini yapmalıyız. Buna göre, bir yandan, meslegimizin gerektirdigi diger araç ve gereçlerimizi temin ederken, ayrıca, ögrenme dil vy dillerimiz dışında, gerekiyorsa, – ki çok kere gerekir – farklı ‘uygulama dili vy dilleri’ de edinmeye çalışmalıyız. En az meslegimizin gerektirdigi diger araç ve gereçlerimiz kadar başarımıza katkısı olacak olan bu dil vy dilleri seçerken de ufkumuzu daha da geniş tutmalıyız; duygusal davranıp yöresel dil vy dilleri degil, mantıklı davranıp öncelikle daha geniş kitlelere hitabeden ‘ölçünlü dil vy diller’i seçmeliyiz.

Sevgiler, saygılar.

Efrasiyap Gemalmaz

Güzelce, 08.09.05 
[Dünya’da 24837. günüm.]

KAYNAKÇA

“ÖGRENME ve UYGULAMA DİLLERİ” başlıklı bu yazımda, etkilendigim kaynaklardan hiç olmazsa birkacını – okurlarıma da yararlı olur düşüncesiyle – aşagıda sıralamayı kendime bir gönül borcu bildim. Yazarlarına minnettarım.

* * *

AITCHISON, Jean; Linguistics, Teach Yourself Books, London 1978.

AKSAN, Prof. Dr. Dogan; Her Yönüyle Dil (Ana Çizgileriyle Dilbilim), 1., 2. ve 3. ciltler, TDK, Ankara 1979-1982.

BAŞKAN, Prof. Dr. Özcan; Lengüistik Metodu, İstanbul 1967.

BAYRAV, Süheyla; Yapısal Dilbilimi, İstanbul Üniversitesi, Edebiyat Fakültesi, İstanbul 1969.

COOPER, William S.; Foundations of Logico-Linguistics (A Unified Theory of Information, Language and Logic), D. Rediel Publishing, Boston 1978.

DİLAÇAR, A. [Agop]; Dil, Diller ve Dilcilik, TDK, Ankara 1968.

ESCARPIT, Robert; Théorie Générale de I’Information et de la Communication, Hachette, Paris 1976

LYONS, John; Linguistique Générale (Introduction à la Linguistique Théorique), Larousse, Paris 1970

MALMBERG, Bertil; Structural Linguistics and Human Communication (An Introduction into the Mechanism of Language and the Methodology of Linguistics), Springer -Verlag Berlin - Heidelberg 1967

MANTINET, André; Éléments de Linguistique Générale, Armand Colin, Paris 1970

MOREAU, René; Introduction à la Théorie des Langages, Hachette, Paris 1975

PINKER, Steven; How The Mind Works; New York-London 1999

PINKER, Steven; The Language Instinct – How The Mind Creates Language, New York 2000

POTTIER, Bernard ve digerleri; Le Langage, CEPL, Paris 1973

SONGAR, Prof. Dr. Ayhan; Psikiyatri (Modern Psikobiyoloji ve Ruh Hastalıkları), İstanbul 1977

SONGAR, Prof. Dr. Ayhan; Sibernetik, İstanbul 1979

STALİN, J.[Josef] V.[Vissaryonoviç Çugaşvili]; Marksizm ve Dil, Çev.: Celal ÜSTER, İst. 1976

WIENER, Norbert; Emek Sibernetik ve Toplum, Çev.: İbrahim KESKİN, İstanbul 1975

ÜLKELER ve ULUSLARI (HALKLARI);

DEVLETLER ve UYRUKLARI

Bir önder kişinin adından vy bu önder kişinin belirledigi addan, aile vy kavim adları; kavim adlarından, yer ve kavim dili adları yapıldıgına dair efsaneler anlatılır... Aileler birleşir, aşiretleri; aşiretler birleşir halkları oluşturur. Kesin bir kural olmasa da, genellikle, halk adlarından, ülke ve halk dili adları yapılmıştır. Halklar önderlerinin aracılıgıyla uzlaşır, ulus olur, ülkelerini belirler, devlet kurarlar. Devletler, önceleri ya kurucu önderlerinin adıyla, ya da bu önderlerin belirledigi bir adla adlandırılırdı (– Osman, Osman ogulları, Osman+lı; Osman+lı+ca –). Günümüzde, devlet adlarının, daha çok ülke adlarından yapıldıgı görülmektedir. Devletler, çok kez kendi adlarından, kendi uluslarına birer uyruk adı da belirler; resmi dillerini de bu uyruk adından ürettikleri bir adla adlandırırlar (– “Franc” (Frank) bir kavim adı, “Franc+ia > Franc+e “(Frans+a), bu kavmin yaşadıgı ülkeye Latinlerin verdigi ad. “Franç+(e)+ais(e)” (Frans+a+lı), Fransayı yurt edinmiş olanların, bugün Fransa Cumhuriyeti uyrukluların, ortak sıfatı . “Le [language] Franç+(e)+ais” (Frans+a+lı [dili] / Frans+a+lı+ca), Fransa Cumhuriyeti devletinin resmi dili, yani Fransa Cumhuriyeti uyrukluların dili. Aynı şekilde: “turc / turque” (Türk), “Turqu(e)+ie” (Türk+iye), “turqu(e)+ie+n” (Türk+iye+li) ve “Le [language] turqu(e)+ie+n” (Türkiyeli [dili] / Türk+iye+li+ce –).

TÜRKİYELİCE	FRANSALICA[12]	BRİTANYALICA
ABD Amerika+lı	U.S.A./USA m p Améri(que)c+ain(e)	USA America+n
Afgan+istan Afgan / Afgan+istan+lı	Afghan+istan  m afghan(e)	Afghan+istan Afghan
Alman+ya Alman / Alman+ya+lı	Allema(nd)+gne  f allemand(e)	German+y German
Andora Andora+lı	Andorre  f andorr(e)+ans	Andorra Andorra+n
Angola Angola+lı	Angola  m angol(a)+ais(e)	Angola Angola+n
Arjantin Arjantin+li	Argentine  f argentin(e)	Argentina Argentin(a)+ia+n
Arnavut+luk Arnavut / Arnavut+luk+lu	Alban+ie  f Alban+(ie)+ais(e)	Alban+ia Alban+ia+n
Avustur+ya Avustur+ya+lı	Autriche  f autrich(e)+ie+n(ne)	Austr+ia Austr+ia+n
Azerbaycan Azeri / Azerbaycan+lı	Azerbaïdjan azerbaïdjan+ais(e)	Azerbaijan Azerbaijan+i
Bahama Bahama+lı	Bahamas  f p / Lucayes	Bahamas
Bahreyn Bahreyn+li	Bahrein	Bahrain
Bangladeş Bangladeş+li	Bangladesh  m Banglad+ais(e)	Bangladesh Bangladesh+i
Barbados Barbados+lu	Barbade  f	Barbados
Bavyera Bavyera+lı	Bavière  f Bav(ie)ar(e)+ois(e)	Bavar+ia Bavar+ia+n
Belçika Belçika+lı	Belg(e)+ique  f belge	Belg+ium Belg+ia+n
Bengladeş Bengal / Bengladeş+li	Bengale  m bengal(e)+i	Bengal Bengal+i
Bermuda Bermuda+lı	Bermudes  f p	Bermuda
Birman+ya Birman+ya+lı	Birman+ie  f birman(e)	Burma Burm(a)+ese
Boliv+ya Boliv+ya+lı	Boliv+ie  f boliv+ie+n(ne)	Boliv+ia Boliv+ia+n
Brazil+ya Brezil+ya+lı	Brésil  m brésil+ie+n(ne)	Brazil Brazil+ia+n
Britanya Britan+ya+lı	Bret+a(n)+gne  f	Brittan+y
Bulgar+istan Bulgar / Bulgar+istan+lı	Bulgar+ie  f bulgare	Bulgar+ia Bulgar+ia+n
Büyük Britan+ya Britan+ya+lı	Grande-Bret+a(n)+gne f Brit+an+ique	Great Brit+ain Brit+on / Brit+ish
Cebelitarık Cebelitarık+lı	Gibraltar  m	Gibraltar
Ceneviz Ceneviz+li	Genève genev(e)+ois(e)	Geneva Geneva+n
Cezayir Cezayir+li	Algér+ie  f Algér+ie+n(ne)	Alger+ia Alger+ia+n
Çad Çad+lı	Tchad  m	Chad
Çekoslovak+ya Çekoslovak+ya+lı	Tchécoslovaqu(e)+ie f Tchécoslovaque	Czechoslovak+ia Czechoslovak
Çin Çin+li	Chine  f chin(e)+ois(e)	Chin+a Chin+ese
Dag+ıstan Dag+ıstan+lı
Danimarka Danimarka+lı	Dane+mark  m dan(e)+ois(e)	Den(e)+mark Dane
Ekvador Ekvador+lu	Équateur  m équateur+ie+n(ne)	Ecuador Ecuador+an
El Salvador El Salvador+lu	Salvador  m	El Salvador
Endonez+ya Endonez+ya+lı	Indonés+ie  f indonés+ie+n(ne)	Indones+ia Indones+ia+n
Ermen+istan Ermen+i / Ermen+istan+lı	Armén+ie  f Armén+ie+en(ne)	Armen+ia Armen+ia+n
Etiyop+ya Etiyop+ya+lı	Éthiop+ie  f éthiop+ie+n(n)	Ethiop+ia Ethiop+ia+n
Fas Fas+lı	Maroc  m maroc+ain+e	Morocco Morocc(o)+an
Felemenk Felemenk+li	Flandre  flamand(e)	Nether+lands Flemish / Fleming
Fenike Fenike+li	Phénic+ie  f phénic+ie+n(ne)	Phoenic+ia Phoenic+ia+n
Filipin Filipin+li	Philippines  f p Philippine(s)(e)	Philippines Filip(p)in(es)o
Filistin Filistin+li	Palestine  f Palestin(e)+ie+n(ne)	Palestine Palestin(e)+ia+n
Fin+land+iya Fin+land+iya+lı	Fin(n)+lande  f Finn+ois(e)	Fin(n)+land Finn+ish
Frans+a Frans+ız / Frans+a+lı	Franc+e  f Franç+(e)+ais(e)	France French+man / +woman
Gabon Gabon+lu	Gabon  m gabon+ais(e)	Gabon Gabon+ese
Gamb+ia Gamb+ia+lı	Gamb+ie  f gamb+ie+n(ne)	Gamb+ia Gamb+ia+n
Gana Gana+lı	Ghana  m ghan(a)+éen(ne)	Ghana Ghana+ia+n
Gine Gine+li	Guinée  f guinée+n(ne)	Guinea Guinea+n
Girit Girit+li	Crète  f crét(e)+ois(e)	Crete Cret(e)+a+n
Guatemala Guatemala+lı	Guatemala  m guatémal(a)+tèque	Guatemala Guatemala+n
Haiti Haiti+li	Haïti  haïti+(i)e+n	Haiti Haiti+(i)a+n
Harbiye Harbiye+li
Hint Hindu / Hint+li	Inde  f ind(e)+ie+n(ne)	İnd+ia Ind+ia+n
Hollanda Hollanda+lı	Hollande  f hollande+ais(e)	Holland Dutch+man / +woman
Honduras Honduras+lı	Honduras  m hondur(as)+ie+n(ne)	Honduras Hondur(as)+an
Horasan Horasan+lı
Irak Irak+lı	Irak  m irak+ie+n(ne)	Iraq Iraq+i
Irak Irak+lı	Iraq  m iraqu+ie+n(ne)	Iraq Iraq+i
İngil+tere İngil+iz / İngil+tere+li	Angle+terre  f Angl(e)+ais(e)	Eng(l)+land Engl+ish+man / +woman
İran Acem / İran+lı	Iran  m iran+ie+n(ne)	Iran Iran+ia+n
İr+landa İr+landa+lı	Ir+lande  f İr+land(e)+ais(e)	Ire+land Ir(e)+ish+man / +woman
İskandinav+ya İskandinav+ya+lı	Scandinav+ie  f scandinav+(i)e	Scandinav+ia Scandinav+ia+n
İskoç+ya İskoç+ya+lı	Écosse  f écoss(e)+ais(e)	Scot+land Scot+s+man / +woman
İslanda adası İslanda+lı	Is+lande  f Is+land(e)+ais(e)	Ice+land Ice+land+er
İspan+ya İspan+y+ol / İspan+ya+lı	Espa(n)+gne  f Espa(n)+gn(e)+ol(e)	Spain Spa(i)n+ish
İsrail İsrail+li	Israël  israél+ite / israél+ie+n(ne)	Israel Jew/ Jewish / Israel+i
İsveç İsveç+li	Suède  f Suéd(e)+ois(e)	Swed+en Swed+ish
İsviçre İsviçre+li	Suisse  f suisse(sse)	Switz+er+land Swiss
İtal+ya İtal+ya+n / İtal+ya+lı	Ital+ie  f ital+ie+n(ne)	Ital+y Ital+ia+n
Jamaika Jamaika+lı	Jamaïque  f jamaïqu(e)+ain(e)	Jamaica Jamaica+n
Japon+ya Japon / Japon+ya+lı	Japon  m japon+ais(e)	Japan Japan+ese
Kafkas+ya Kafkas+ya+lı	Caucas+ie  f caucas+ie+n(ne)	Caucas+ia Caucas+ia+n
Kamerun Kamerun+lu	Cameroun  m cameroun+ais(e)	Cameroon Cameroon+ia+n
Kanada Kanada+lı	Canada  m canad(a)+ie+n(ne)	Canada Canad(a)+ia+n
Karaçay Karaçay+lı
Karadag Karadag+lı	Monténégro  m monténégr(o)+i+n(e)	Montenegro Montenegr(o)+i+n
Karahan Karahan+lı
Katar Katar+lı	Qatar / Katar  m	Qatar
Kenya Kenya+lı	Kenya  m Kenya+n(e)	Kenya Kenya+n
Kıbrıs Kıbrıs+lı	Chypre  f \ cypr+iote chypr(e)+iote	Cyprus Cypr(us)+iot
Kırım Kırım+lı	Crimée  f	Crimea Crimea+n
Kolomb+iya Kolomb+iya+lı	Colomb+ie  f Colomb+ie+n(ne)	Colomb+ia Colomb+ia+n
Kongo Kongo+lu	Congo(l)  m congol+ais(e)	Congo(l) Congol+ese
Kore Kore+li	Corée  f corée+n(ne)	Korea Korea+n
Kostarika Kostarika+lı	Costa Rica  m Costaric(a)+ie+n(ne)	Costa Rica Costa Rica+n
Küba Küba+lı	Cuba  cuba+in(e)	Cuba Cuba+n
Küveyt Küveyt+li	Koweït  m koweït+ie+n(ne)	Kuwait Kuwait+i
Lapon+ya Lapon+ya+lı	Lapon+ie  f lapon(ne)	Lap(p)+land Lapp / Lap(e)+land+er
Leton+ya Leton+ya+lı	Letton+ie  f letton(ne)	Latv+ia Latv+ia+n
Lib+ya Lib+ya+lı	Lib+ye  f Lib+ye+n(ne)	Lib+ya Lib+ya+n
Lübnan Lübnan+lı	Liban  m liban+ais(e)	Leban+on Leban+ese
Lüksem+burg Lüksem+burg+lu	Luxem+bourg  m Luxem+bourg+ois(e)	Luxem+b(o)urg
Macar+istan Macar / Macar+istan+lı	Hongr+ie  f Hongr+(ie)+ois(e)	Hungar+y Hungar+ia+n
Madagaskar Madagaskar+lı	Madagascar  malgache	Madagascar Malagasy / Madagascan
Makedon+ya Makedon+ya+lı	Macédoine  f macédo(i)n(e)+ie+n(ne)	Macedon+ia Macedon+ia+n
Malez+ya Malez+ya+lı	Malais+ie  f malais(e)/ malays+ie+n(ne)	Malay(s)+(i)a Malay / Malays+ia+n
Malta Malta+lı	Malte   malt(e)+ais(e)	Malta Malt(a)+ese
Meksika Meksika+lı	Mexique  m mexi(que)+c+ain(e)	Mexico Mexic(o)+an
Mısır Mısır+lı	Égypte  f égypt(e)+ie+n(ne)	Egypt Egypt+ia+n
Moldova Moldova+lı	Moldav+ie  f moldav+ie+n(ne) (?)	Moldav+ia Moldav+ia+n (?)
Monako Monako+lu	Monaco	Monaco
Moritan+ya Moritan+ya+lı	Mauritan+ie  f  mauritan+ie+n(ne)	Mauritan+ia Mauritan+ia+n
Mozambik Mozambik+li	Mozambique  m Mozambi(que)c+ain(e)	Mozambique Mozambi(que)c+an
Namib+ya Namib+ya+lı	Namib+ie  f namib+ie+n(ne)	Namib+ia Namib+ia+n
Nijer+ya Nijer+ya+lı	Niger+ia  m nigér+ia+n(e)	Niger+ia Niger+ia+n
Nikaragua Nikaragua+lı	Nicaragua  m nicaragua+yen(ne)	Nicaragua Nicaragua+n
Norveç Norveç+li	Norvège  f Norvég(e)+ie+n(ne)	Norway Norweg+ia+n
Osman Osman+lı	Ottoman+s ottoman(e)
Pak+istan Pak+istan+lı	Pak+istan  m pak+istan+ais(e)	Pak+istan Pak+istan+i
Panama Panama+lı	Panama  m panam(a)+éen(ne)	Panama Panama+n+ia+n
Paraguay Paraguay+lı	Paraguay  m paraguay+en(ne)	Paraguay Paraguay+an
Peru Peru+lu	Pérou(v)  m Pérouv+ie+n(ne)	Peru(v) Peruv+ia+n
Polo+n+ya Polo+n+ya+lı	Polo+gne  f Polo+gn(e)+ais(e)	Po(lo)+land Po(lo)+le
Porte+kiz Porte+kiz+li	Portu+gal  m Portu+g(al)+ais(e)	Portu+gal Portu+g(al)+u+ese
Prus+ya Prus+ya+lı	Prusse  f pruss(e)+ie+n(ne)	Prus+ia Prus+ia+n
Rodez+ya Rodez+ya+lı	Rhodés+ie  f rhodés+ie+n(ne)	Rhodes+ia Rhodes+ia+n
Roma Roma+lı	Rome  rom(e)+ain(e)	Rome Rom(e)+an
Roman+ya Roman+ya+lı	Rouman+ie  f rouma(n+ie)+in(e)	Roman+ia Roman+ia+n
Rus+ya Rus / Rus+ya+lı	Russ(e)+ie  f russe	Russ+ia Russ+ia+n
Suudi Arab+istan Suud / Suudi Arab+istan+lı	Arab+ie Saudite  f saud+ie+n(ne)	Saudi Arab+ia Saudi (Arab+ia+n)
Selçuk Selçuk+lu	Séldjouk Séldjoukide
Senegal Senegal+li	Sénégal  m sénégal+ais(e)	Senegal Senegal+ese
Sicil+ya Sicil+ya+lı	Sicile  f sicil(e)+ie+n(ne)	Sicily Sicil(y)+ia+n
Singapur Singapur+lu	Singapour singapour+ie+n(ne)	Singapore Singapore+an
Slovak+ya Slovak+ya+lı	Slovaqu+ie  f slovaque	Slovak+ia Slovak
Sloven+ya Sloven / Sloven+ya+lı	Slovén+ie  f slovèn(i)e	Sloven+ia Sloven+ia+n
Sri Lanka Sri Lanka+lı		Sri Lanka
SSCB Sovyet yurttaşı	URSS / U.R.S.S.  f Soviét+ique	USSR Soviet
Sudan Sudan+lı	Soudan  m soudan+ais(e)	Sudan Sudan+ese
Suriye Suriye+li	Syr+ie  f syr+ie+n(ne)	Syr+ia Syr+ia+n
Şili Şili+li	Chili  m chili+en(ne)	Chile Chile+an
Tanzan+ya Tanzan+ya+lı	Tanzan+ie  f tanzan+ie+n(ne)	Tanzan+ia Tanzan+ia+n
Tay+land Tay+land+lı	Thaï+lande  f	Thai+land
Tayvan Tayvan+lı	Taiwan  taiwan+ais(e)	Taiwan Taiwan+ese
Tibet Tibet+li	Tibet  m tibet+ai+n(e)	Tibet Tibet+a+n
Togo Togo+lu	Togo(l)  m togol+ais(e)	Togo(l) Togol+ese
Trinidad Trinidad+lı	Trinité  f trini(té)dad+ie+n(ne)	Trinidad Trinidad+ia+n
Tunus Tunus+lu	Tunus+ie  f tunus+ie+n(ne)	Tunis+ia Tunis+ia+n
Turan Turan+lı
Türk+istan Türk+istan+lı	Turk+istan  m	Turk+estan
Türk+iye Türk / Türk+iye+li	Turqu(e)+ie  f turc / turque / turqu(e)+ie+n	Turk+ey Turk / Turk+(e)i+an
Uganda Uganda+lı	Ouganda  m ougand(a)+ais(e)	Uganda Uganda+n
Ukrayna Ukrayna+lı	Ukraine  f ukrain(e)+ie+n(ne)	Ukraine Ukrain(e)+ia+n
Uruguay Uruguay+lı	Uruguay  m uruguay+en(ne)	Uruguay Uruguay+an
Ürdün Ürdün+lü	Jordan+ie  f Jordan+ie+n(ne)	Jordan Jordan+ia+n
Venezuela Venezuela+lı	Vénézuéla  m vénézuél(a)+ie+n(ne)	Venezuela Venezuela+n
Vietnam Vietnam+lı	Viêt Nam  m vietnam+ie+n(ne)	Vietnam Vietnam+ese
Yemen Yemen+li	Yémen  m yémén+ite	Yemen Yemen+i
Yeni Gine Y. Gine+li	Nouvelle-Guinée  f n. guinée+n(ne)	New Guinea n. Guinea+n
Yeni Zelanda Yeni Zelanda+lı	Nouvelle-Zélande  f Néo-Zéland(e)+ais(e)	New Zealand New Zealand+er
Yugoslav+ya Yugoslav+ya+lı	Yougoslav+ie  f yougoslav+(i)e	Yugoslav+ia Yugoslav+ia+n
Yunan+istan Yunan+istan+lı	Grèce  f grec(que)	Greece Greek
Zaire Zaire+li	Zaïre  m Zaïr(e)+ois(e)	Zaïre Zair(e)+ia+n
Zamb+iya Zamb+iya+lı	Zamb+ie  f zamb+ie+n(ne)	Zamb+ia Zamb+ia+n

KITALAR – GEZEGENLER – UYDULAR ve HALKLARI

TÜRKİYELİCE	FRANSALICA	BRİTANYALICA
Afrika Afrika+lı	Afrique  f afri(que)c+ain(e)	Africa Africa+n
Amerika Amerika+lı	Amérique  f améri(que)c+ain(e)	America America+n
Antartika Antartika+lı	Antarctique Antarcti(que)+ain(e)	Antarctica Antarctica+n
Asya Asya+lı	As+ie  f as+ia+tique	As+ia As+ia+n
Avrasya Avrasya+lı	Euras+ie  f Euras+ie+n(ne)	Eurasia Eurasia+n
Avrupa Avrupa+lı	Europe  f europ(e)+éen(ne)	Europe Europe+an
Avustural+ya Avustural+ya+lı	Austral+ie  f austral+ie+n(ne)	Austral+ia Austral+ia+n
Dünya Dünya+lı	Monde  m / Terre  f Terre+stre	World / Earth Terre+strial
Merih Merih+li	Mars  m Mar(s)t+ie+n(ne)	Mars Mar(s)t+ia+n
Uzay Uzay+lı	Espace  m Extraterrestre ?	Space Extraterrestrial ?

BÖLGELER – YÖRELER - ŞEHİRLER ve HALKLARI

TÜRKİYELİCE	FRANSALICA	BRİTANYALICA
Anadolu Anadolu+lu	Anatol+ie  f	Anatol+ia
Ankara Ankara+lı
Balkan Balkan+lı	Balkan
Ege Ege+li	Égée  f  égée+n(ne)
Erzurum Erzurum+lu
Kapadokya Kapadokya+lı
Liyon Liyon+lu	Lyon(n) Lyonn+ais(e)
Marsilya Marsilya+lı	Marseille marseill(e)+ais(e)	Marseilles
Paris Paris+li	Paris paris+ie+n(ne)	Paris Paris+ia+n
Strasburg Strasburg+lu	Strasbourg Strasbourg+eois(e)
Trakya Trakya+lı
Yunan+(istan) Yunan+(istan)+lı	Ion+ie  f ion+ie+n(ne)	Ion+ia Ion+ia+n

efras@ttnet.net.tr


[ Efrasiyap Gemalmaz’ın Sayfası]  [ Özgeçmiş ]   [ Yayınlar]  [ Dilbilimi]

(7.5 * 12.5 fişlere aldıgım notlarımdan)

[ARAÇ ve AMAÇ]

İhtiyaçlar, amaçların; amaçlar, araçların anasıdır.

*

Günümüzde, devlet, ulaşılacak bir amaç degil, insanların mutlu olması için kullanılacak bir araçtır.

*

“devlet” denilen aracın tek ve asıl amacı; ülkedeki insanlar için saglıklı bir ortam yaratmak ve toplum içinde din, dil, ırk, görüş ayırımı yapmaksızın, hangi milletten, hangi ümmetten olursa olsun insanın mutlu olmasını saglamak olmalıdır.

*

Maddenin en küçük parçasından maneviyatın en yüce varlıgına kadar her şey, her kavram insanı mutlu etmek amacı ugrunda birer araç olarak kullanılabilir. Atomun parçaları, atomlar, moleküller, çeşitli maddeler, canlı ve cansız bütün varlıklar, vücut organları, vücut, insan, ruh, diller, kültürler, dinler, doktrinler, rejimler, [cumhuriyet, demokrasi, laiklik], peygamberler, önderler, devlet büyükleri, partiler, meclisler, hükümetler, aklınıza neler gelebiliyorsa, kainat, dünya, ahiret; tanrı; tanrı inancı, sevgisi, korkusu bile birer araçtır.

*

Araçlar, ancak, elde edilinceye, kendilerine ulaşılıncaya kadar amaç olabilirler. Söz gelişi, bir devlet, milleti oluşturan fertler için, kuruluncaya kadar bir amaç, kurulduktan sonra artık insanların kendi mutlulukları için kullanacakları bir araçtır. Milletin devleti kurmanın bir aracı olması gibi, fertlerin ülkü birligi de milleti oluşturmak için bir araç olmuştur.

*

İşlevini yeterince yerine getiremeyen her araç ya dışlanır ya işlevini yeniden kazanması için onarılır ya da daha iyi işleyen yeni bir araçla degiştirilir.

*

İnsanın, işlevini yeterince yerine getiremeyen bir aracı kullanmak zorunda kalması ya da bırakılması, insanı mutsuz kılar.

*

Mutsuz insanlar, olsa olsa, geri bırakılmış, çag dışı kalmış, dagılmaya yüz tutmuş toplumları oluşturur.

*

Devletin verecegi egitimin amacı; kişinin unvanını, sözünü degil; emegini, işini degerlendiren; hoş görülü, sevecen ve insan haklarına saygılı insanların yetiştirilmesi yönünde olmalıdır. Devlet; milletine güvenmeli, yurttaşlık [egitimi] dışında kalan bütün egitim ve ögretim işlerini toplumun alt birimlerine bırakmalıdır.

*

Mutlak mutlu insan; her oluşumuyla saglıklı bir ortamda yaşayan, her organıyla saglıklı bir bedende, her etkinligiyle saglıklı bir ruhu bulunduran insandır. Ortamın dingin ve saglıklı olması, önce içinde bulundurdugu bedenlerin sonra da bu bedenlerin taşıdıkları ruhların saglıklı olmasını saglar. Bir ruh ne kadar saglıklıysa o ruhun sahibi insan da o kadar mutlu sayılır. Amaç mutlu insan olunca, bütün ögeleriyle ruhun, bedenin ve ortamın da araç olmaktan başka bir şey olmadıgı görülür.

*

Bir egitim sistemi, yalnız egitenleri mutlu ediyor, egitilenleri mutlu edemiyorsa, o egitim sistemi birleştirici degil bölücüdür. [Amacından saptırılmış egitim sistemleri ise, karmaşa dogurarak ne egitenleri ne de egitilenleri mutlu eder.]

*

(Notlarımdan, Erzurum, 1985 (?))

[...] içindeki kısımlar 2004 yılından sonra eklenmiştir.

==========================================================

[ Efrasiyap Gemalmaz’ın Sayfası]  [ Özgeçmiş ]   [ Yayınlar]  [ Dilbilimi]

---

[1] Yüksek yapılı canlılar, organize olmuş canlı organlardan, canlı organlar, canlı hücrelerden oluşur. Canlı hücreleri oluşturan parçalar da canlıdır. Bu organize olmuş parçaların ortak ihtiyaç ve amaçları yanında birbirleriyle çelişen ihtiyaç ve amaçları da vardır. Bu birbirleriyle çelişen ihtiyaç ve amaçlar, bu canlı yapıların ortak amaçlarını ister istemez sınırlar. Bu sınırlamalar da canlıların bir süre sonra aşınıp bozulmalarına yol açar. Bozulup aşınma bir kader haline gelince ölüm de bir kader olur.

[2] Dili degil, dersi belirtiyorum. Dersin konusu olan dil: Britanyalıca (Standard British English = Ölçünlü Britanyalı İngilizcesi)

[3] Bazen, morfemleri (kelimeleri, ekleri), hatta bunlarla oluşturulmuş söz dizimini tanısak bile, duruma ve konuya (metne ve baglama) aşina olmadıgımız durumlarda, onların taşıdıkları kavramları ve kavram ilişkilerini kavrayamayız.

[4] Söz gelişi, genel Türkçe, Türk dilli halkların ortak dilidir. Bütün Türk dillerini, lehçelerini ve bunlara ait agızları içerir.

[5] Her bireyin degişik ortamlarda kullanabilecegi birden fazla bireysel dili bulunabilir.

[6] Kendisiyle düşünmege en alışkın oldugumuz; kendisiyle kendimizi en kolay ifade ettigimiz; çeviriye baş vurmadan vy çok ender baş vurarak en kolay anladıgımız dil. Söz gelişi, benim ana dilim ve aynı zamanda aile dilim; çocuklugumda, belirlenmiş bir ölçünü (standardı) olmayan Erzurumluca’ydı ve bu, pek tabii o çaglarımdaki birinci dilimdi. Bugün birinci dilim, aldıgım egitim ve ögretimle daha sonra, özellikle lise yıllarımda geliştirdigim ve bu konuşmamı da yaptıgım, İstanbulluca’dan kaynagını alan ve günümüzde az çok bir ölçünü (standardı) de olan Türkiyelice’dir (Ölçünlü Türkiyeli Türkçesi’dir.). Bu konuşmamı hazırlarken yararlandıgım ikinci dilim, Fransalıca (Ölçünlü Fransız / Fransalı Fransızcası) ve üçüncü dilim de Amerikalıca’dır (Ölçünlü Amerikan / Amerikalı İngilizcesi’dir). Şunu da belirtmeliyim ki, ana dili, örnekleri az da olsa, her zaman aile dili olmayabilir. Birinci dilleri aynı olmayan bireylerden oluşan ailelerde, bireylerden birinin vy birkaçının birinci dili, digerlerinin ikinci dili olabilir. Sonuçta bu dillerden baskın olanı aile dili olma özelligini kazanır...

[7] Yeri geldiginde, Türk oldugunu belirten / Türk oldugu belirtilen bir ailenin üyesi olması...

[8] Konuyla dogrudan ilgisi olmayan bu notu Türkiye Cumhuriyeti yurttaşlarına (T.C. uyruklulara) “Türkiyeli” dedigim için aldıgım eleştiriler üzerine buraya koydum:

“Erzurumlu bir dadaş” yerine, “bir Erzurum dadaşı” der gibi, “bir Almanya Türkü”, “bir Fransa Türkü”, ... “bir Türkiye Türkü” ... de denilebilir. Ancak, Türkçede, yer adları belirten olarak işaretlenmeseler bile, belli bir yeri kastettikleri için, başka dillerde de oldugu gibi, genel degil, özel isim sayılırlar. Bir dilde, belirtmenin geçiciligi ile nitelemenin kalıcılıgı arasındaki anlam farkını ifade etmek söz konusu oldugunda buradaki tercihim, benim gibi Türk olduklarına inananların yeri geldiginde kendilerine “Türk”, Laz olduklarına inananların “Laz”, Kürt olduklarına inananların “Kürt”, Galatasaray takımını tutanların “Galatasaraylı”, Atatürk Üniversitesi mensup ve mezunlarının da kendilerine “Atatürk Üniversiteli” ... demelerinden yanadır. Ancak Türkiye Cumhuriyeti yurttaşlıgı söz konusu oldugunda da kendilerine “Türkiyeli” demekten de çekinmeseler iyi olur; bir gün gelecek başka gezegenlere ulaşacak olan torunlarımız kendilerini “Dünyalı” olarak tanıtacaklar...

Türkçedeki ilişki bildiren, isimden isim yapma eki /+lI+/ (/+lı[+]/ ⇔ /+li[+]/ ⇔ /+lu[+]/ ⇔ /+lü[+]/) ekinin başka dillerdeki eşdegerlileriyle, ülke, yurt, yer ve şehir adlarından yapılmış özellikle yurttaşlık, bazen hemşehrilik bildiren adları, bazıları, soy, etnik topluluk adı sanmakta ve gereksiz tartışmalarda örnek olarak göstermektedirler: Fransız kendisine “Fransalı” demiyormuş da, İtalyan kendisine “İtalyalı” demiyormuş da, İspanyol kendisine “İspanyalı” demiyormuş da; biz niye kendimize “Türkiyeli” diyelim. Fransa Cumhuriyeti yurttaşlarına “Fransız”, İtalya Cumhuriyeti yurttaşlarına “İtalyan”, İspanya Krallıgı yurttaşlarına “İspanyol” vbg. deniyor da, Türkiye Cumhuriyeti yurttaşlarına “Türk” mü diyelim, “Türkiyeli” mi diyelim diye adeta boguşuyorlar... Ya cehaletimizden ya da hainligimizden gerçegi bilmek istemiyoruz. Aslında, Fransız, “Fransalı”; İtalyan, “İtalyalı”; İspanyol, “İspanyalı” ... demek. Ama kendi dillerinde. Nasıl mı? Buyurun, aşagıdaki örneklere bakın; yanlışım, eksigim varsa düzeltin:

Fransız = Fransalı (ital. “Franc+ia” > frn. “France” = “Fransa, Frank’ların yurdu”; frn. “franç+ais” ~ “franç+aise” > trç. “Fransız” = Fransa+lı);

İtalyan = İtalyalı (ital. “Ital+ia” = “İtalya” ; ital. “italia+no” ~ “italia+na” > frn. “italie+n” ~ “italie+nne” > trç. “İtalyan” = İtalya+lı)

İspanyol = İspanyalı (ital. “Spagn+a” = “İspanya”; ital. “Spagn[a]+olo” ... > ... > trç. “İspanyol” = İspanya+lı)

“Fransız”, “İtalyan”, “İspanyol” kelimeleri, kendilerini bu adlarla tanımlayanlar için, hiçbir zaman, ne bir ırk ne de bir kavim adı olarak bilinmişlerdir. Bunlar, kendilerini bu adlarla tanımlayanların dilinde sadece birer ulus ve resmi düzeyde birer uyruk adıdır.

–– (Türk vatandaşlığı – Madde 66: Türk devletine vatandaşlık bağı ile bağlı olan herkes Türk’tür. Türk babanın veya Türk ananın çocuğu Türk’tür. Vatandaşlık, kanunun gösterdiği şartlarla kazanılır ve ancak kanunda belirtilen hallerde kaybedilir. Hiçbir Türk, vatana bağlılıkla bağdaşmayan bir eylemde bulunmadıkça vatandaşlıktan çıkarılamaz.Vatandaşlıktan çıkarma ile ilgili karar ve işlemlere karşı yargı yolu kapatılamaz.) ––

Ne tesadüftür ki, Biz Türkiyeliler, “Türk” kelimesini, hem bir ırkın (race) , hem bir kavmin (ethnie / ethnic group), hem bir ulusun (nation) hem de bir uyrugun (frn. ressortissant / ing. national / osm. tebaa) adı olarak kullanıyoruz. Şimdi soruyorum: Eger, Anayasamızın 66. maddesi uyarınca, sadece Türkiye Cumhuriyeti uyruklu olan bizler, “Türkiyeli” degil de “Türk” isek, durumları anayasamızın 66 maddesine uymadıgı halde, kendilerinin Türk olduklarını, Türk kökenli olduklarını, hatta – ana yurdumuz mu, ata yurdumuz mu oldugu ileri sürülen – Orta Asya’ya daha yakın oldukları, hatta orada bulundukları için, en katıksız, en saf, en asil Türklerin kendileri olduklarını ileri süren birçok Azerbaycanlı, Kırgıziztanlı, Kazakıstanlı, Özbekistanlı, Azeri, Kırgız, Kazak, Özbek, Yakut, Çuvaş, Gagavuz, Karaim ... nedir?! Sadece bizim dilimiz “Türkçe” ise, bunların kullandıkları – çogunu özel bir ögrenim görmeden anlamakta bile zorluk çektigimiz – diller, “Türkçe” degil midir?! Dilimizi, birçok alanda oldugu gibi bu alanda da, bu ayrıntıları belirtmek için yetersiz kılan sebep nedir? Kavramlarını açık ve seçik işaretleyemeyen böyle bir dilin, nasıl gelişebilecegini, nasıl çagdaş bir bilim dili olabilecegini düşünüyorsunuz?... Bazıları, Türk dünyasıyla “Sadece biz Türk’üz; siz Türk degilsiniz. Şusunuz, busunuz.” diyerek mi bütünleşme hayali kuruyorlar... Zaten bazıları da, biz Türkiyeliler kendimize “Türk (Turk)” dedigimiz için, “Türki (Turkic)” diye yeni bir ırk yaratmaya başladılar bile...

“« Türkiyeli » kavramının İngilizce’de tek kelime olarak bir karşılıgı yok. Olabilir mi? Nasıl ve ne olmalıdır?” diye soruyorsunuz. Önce belirtmeliyim ki, bu benim tek başıma yapacagım bir iş degil. Biz Türkiyeliler böyle bir kavrama sahip çıkmadıkça, yabancıların böyle bir kavram üretip edinmesini bekleyemeyiz. Ancak, bu dilde, yani İngilizce’de, nasıl, “Italy” (Ital+y = İtal+ya) kelimesinden “Italian” (Ital+i+an = İtal+ya+lı / İtal+[i]+yan) yapılmışsa; “Turkey” (Turk+ey = Türk+iye) kelimesinden de “Turkian” (Turk+i+an = Türk+iye+li / Türk[i]+yan) şeklinde bir kelime yapılabilir. Fransalıca (Fransızca) için de; “Italie” (Ital+ie = Ital+ya) kelimesinden “italien / italienne” (Ital+i[e]+en / Ital+i[e]+enne = İtal+ya+lı / İtal+[i]ya+n) kelimeleri gibi, “Turquie” (Turc / Turque > Turqu[e]+ie = Türk+iye) kelimesinden de “turquien / turquienne” (turqu[e]+i[e]+en / turqu[e]+i[e]+enne = Türk+iye+li / Türk+iye+n) kelimeleri yapılabilir...

Türkiye Cumhuriyetini parçalamak isteyenlerin, Türkiye halklarının, ırkçılıkla milliyetçilik arasında gidip gelen, kavram kargaşası içinde bocalayıp durmasını istemelerini; bunun için, Türkiye Cumhuriyeti yurttaşlarının, kendi dillerinde kendilerine bir ad vermelerini istememelerini; bizleri, Türk, Kürt, Laz, Zaza, Rum, Ermeni, Çerkez, Arnavut, Arap, Süryani gibi ırk adlarıyla anmalarını; etnik kökenlerimizi her fırsatta dile getirmelerini normal karşılıyorum. Çünkü bu durum onların çıkarınadır. Onlar birleşip Amerikalı, Avrupalı, Avustralyalı ... olacaklar; biz bölünüp Türk, Kürt, Laz, Arap, Rum, Ermeni ... olarak bile kalamayacagız. Ancak, bizim de, hiç olmazsa, Fransızlar yani Fransalılar, İtalyanlar yani İtalyalılar, İspanyollar yani İspanyalılar ve yukarıda sayma imkanı bulamadıgım daha bir çok ulus gibi, kendi ülkemizin adından kendimize bir ulus adı, bir uyruk adı edinmemizi kendi insanımızın engellemesine akıl erdiremiyorum...

[9] Önceleri, ulus ve uyruk dillerini, gelenege uyarak, ben de “Türkiye Türkçesi”, “Azerbaycan Türkçesi”, “Türkmenistan Türkçesi” gibi adlarla adlandırıyordum. Bir okuyucum, bu adlandırmaya, “Ülke konuşmaz, ülke yazmaz. Ülkenin degil, yurttaşların, ülkede yaşayanların dili [ülkeyi yurt tutanların konuşması, yazısı] olur. Bu ifade mecaz olarak dogru olsa bile bilimsel olamaz. .... (... Britain = Britanya, British = Britanyalı. ... Bu durumda, British English’in Türkiyelicesi de “Britanya İngilizcesi” değil “Britanyalı İngilizcesi” olmalıdır...)” eleştirisini getirdi. Kendisini haklı buldum; “Türkiye Türkçesi” terimini “Türkiyeli Türkçesi” olarak düzeltiyor; benzeri yanlışlarım için uyarılarınızı bekliyorum.

[10] Benzerleri benim gibi nicelerinin başından geçmiştir: 1960’lı yılların ortalarında bilgisayarla ilk tanıştıgımda, bulabildigim, bilgisayar konusu ve programlama dilleri ile ilgili kaynakların hemen hepsi İngilizce idi. Gördüm ki, istegim üzerine, bilgisayar konusunda bana birşeyler ögretmeye çalışan Fransalı meslektaşlarımın da Fransızcaları terminoloji bakımından İngilizceyle harmanlanmış bir durumdaydı. O zamana kadar pek az tanıdıgım ve çok az yararlandıgım İngilizce, ister istemez, benim, bilgisayarları ögrenme dilim oldu. Bilgisayar konusunda kendi başıma bir uygulama dili geliştirmem, hem gerekmedigi hem de mümkün olmadıgı için, ben de, bu dili, önceleri Fransızca’mla, daha sonra ülkeme döndügümde Türkçe’mle harmanlayarak, çok kez uygulama dili olarak da kullanmak zorunda kaldım. Bu kadar yıldan sonra bile, bu konuda birşeyler anlatmak ihtiyacı duydugumda, hala, önce terimlerin İngilizcelerini hatırlar, sonra biliyorsam Türkçelerini kullanmaya çalışırım. Kullanmak zorunda kaldıgım “application”’ların, pardon, “uygulama”’ların bulabildigim en yeni, en son “version”ları, yani “sürüm”’leri ne yazık ki hala İngilizcedir. … Ne garip: Jean-Pierre de, önce “… punched card …” der, arkasından “… carte perforée …” diye düzeltirdi. … Ve İngilizce, hala, benim bilgisayarlar konusundaki bilgimi geliştirmemde ögrenme dillerimin en gereklisi olarak yerini koruyor…

[11] Bkz.: 10. Dip notu. Birçok meslektaşım gibi, benim birinci dilim olan Türkiyeli Türkçesi, benim, aynı zamanda, Türk Kültürü ve Türk Dili konularındaki ögrenme dillerimin başında gelir. Yabancılara, özellikle yabancı ögrencilerime Türklükle, Türkçe ile ilgili bir şeyler anlatmam gerektiginde, elimde olmayarak, Türkiyelice düşünüp karşımdakiyle ortak tanıdıgımız dilde anlatmaya çalışırım…

[12] Fransalıca sütununda: m = masculin (eril), f = feminin (dişil), p = pluriel (çokluk)